• Przełom września i października to dla biznesu czas rozpoczęcia kluczowych projektów i powrotu do pełnego tempa pracy. To też czas, w którym firmy mierzą się z konsekwencjami "powakacyjnego tąpnięcia".
• Spadek efektywności po dwóch wolniejszych wakacyjnych miesiącach oraz nakładający się na niego jesienny wzrost liczby zachorowań to w tym czasie norma.
• O tym, jak skutecznie minimalizować negatywne skutki obniżonej kondycji pracowników, mówią autorzy opracowanego przez TU Zdrowie we współpracy ze Światem Zdrowia Operatorem Medycznym raportu „Powakacyjny Restart - Poradnik HR-owca". Jest on jednym z elementów kampanii edukacyjnej, którą prowadzi TU Zdrowie. 

Wrzesień i październik to moment, w którym firmy wracają do pracy na pełnych obrotach. Po sezonie urlopowym pracownicy znów pojawiają się w biurach, rusza realizacja projektów, które często były planowane jeszcze przed wakacjami. To również czas budżetowania, zamykania trzeciego kwartału i przygotowywania się na ostatnie miesiące roku.

Zobacz rozmowę z Patrykiem Rostkiem i Sylwestrem Rząpem z Towarzystwa Ubezpieczeń Zdrowie:

Problem w tym, że kalendarz biznesowy nie zawsze idzie w parze z kondycją pracowników. Po dwóch miesiącach funkcjonowania w wakacyjnym rytmie wiele firm musi zmierzyć się z tym, co można określić mianem „powakacyjnego tąpnięcia”, czyli z przejściowym spadkiem efektywności, większym obciążeniem psychicznym. Powrót z urlopu nie zawsze bowiem oznacza natychmiastowy powrót do pełnej produktywności. Dla części pracowników wiąże się on z tzw. post-holiday blues, czyli szokiem adaptacyjnym po zakończeniu wypoczynku.

Jak wynika z raportu „Powakacyjny Restart – Poradnik HR-owca" opracowanego przez TU Zdrowie we współpracy ze Światem Zdrowia Operatorem Medycznym, w trakcie pierwszych 2–3 tygodni po powrocie wydajność pracowników może być niższa nawet o 30–40 proc. To właśnie wtedy pojawia się konieczność ponownego wejścia w rytm pracy, nadrobienia zaległości, odpowiedzi na setki wiadomości i spotkań.

Koszt tego zjawiska nie ogranicza się jednak do chwilowo wolniejszego tempa pracy. Spadek zaangażowania, stres adaptacyjny i problemy z dobrostanem pracowników mają wymierne konsekwencje ekonomiczne. Według danych Instytutu Gallupa straty związane z niskim zaangażowaniem i stresem pracowników mają wartość blisko 9 proc. globalnego PKB.

– Z punktu widzenia medycyny powrót pracownika z urlopu wypoczynkowego to znacznie więcej niż tylko zmiana otoczenia i rytmu dnia. To również moment, w którym organizm ponownie dostosowuje się do codziennego trybu pracy, snu, aktywności fizycznej i sposobu odżywiania. Urlop sprzyja regeneracji psychicznej i ograniczeniu obciążenia związanego z pracą, jednak nie wszystkie konsekwencje dla zdrowia są równie korzystne. Dlatego koniec sezonu urlopowego warto potraktować jako dobry moment na przypomnienie o podstawowych zasadach profilaktyki – mówi Joanna Jakubik-Bałazy, lekarz medycyny, kierownik ds. podstawowej opieki zdrowotnej w Świecie Zdrowia Centrum Medycznym.

Co więcej, autorzy raportu podkreślają, że intensywne eksponowanie latem skóry na promienie UV uszkadza ją. Po powrocie z wakacji nawet 35 proc. badanych pracowników kwalifikuje się do dalszej diagnostyki dermatologicznej, a w 37 proc. przypadków występuje podejrzewanie zmian onkologicznych, w tym czerniaka.

Ponadto przejście z dnia pełnego ruchu, spacerów i innych aktywności do 8 godzin spędzonych w pozycji siedzącej zwiększa ciśnienie w dyskach lędźwiowych o ponad 100 proc. To właśnie jest powodem plagi ostrych stanów bólowych kręgosłupa. Zaś dane Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (EU-OSHA) mówią o tym, że bóle układu ruchu dotyczą blisko 60 proc. europejskich pracowników. 

Po powrocie do pracy kłania się też wakacyjna dieta. Z danych TU Zdrowie wynika, że wakacyjna zmiana diety i wysoki stres po powrocie zwiększają ryzyko przełomów nadciśnieniowych i powikłań metabolicznych. Podczas badań firmowych aż 33 proc. pracowników kwalifikuje się do dalszego leczenia (np. cukrzyca, zaburzenia lipidowe).

Z kolei przebywanie w zamkniętych, sztucznie wentylowanych pomieszczeniach ogranicza dostęp do światła słonecznego, co może prowadzić do szybkiego spadku poziomu witaminy D3. To szczególnie istotne w Polsce, gdzie niedobór tej witaminy dotyczy około 90 proc. populacji. Co więcej, zapasy witaminy D3 zgromadzone latem stopniowo się wyczerpują, a wraz z nadejściem sezonu jesienno-zimowego organizm może zostać pozbawiony jednego z istotnych elementów wspierających prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego.

Na to wszystko nakłada się początek sezonu chorobowego. Dane ZUS-u pokazują, że w 2025 roku Polacy spędzili na zwolnieniach lekarskich około 290 mln dni. To o 0,5 mln dni więcej niż rok wcześniej i o 8 mln dni więcej niż w 2021 r. Wydatki na absencję chorobową ogółem wyniosły 34 884,7 mln zł (wzrost o 12,4 proc. w ujęciu rocznym). Z tego na zasiłki chorobowe finansowane z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wydatkowano 20 710,5 mln zł (wzrost o 13,2 proc.), a na wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy finansowane ze środków zakładów pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – 14 174,2 mln zł (wzrost o 11,2 proc.).

W tej kwocie nie ma uwzględnionych kosztów, jakie ponoszą pracodawcy. Dla nich każda nieobecność oznacza m.in.:

• konieczność reorganizacji pracy,
• przesuwanie terminów zaplanowanych realizacji,
• angażowanie pracowników do pracy na zastępstwie.

Problem zaczyna się często, zanim pracownik zdecyduje się na L4. W miejscu pracy funkcjonuje bowiem zjawisko prezentyzmu – sytuacji, w której pracownik pojawia się w firmie mimo choroby, przemęczenia lub obniżonej sprawności, ale nie jest w stanie pracować z pełną wydajnością. Według badań Institute for Public Policy Research (IPPR) przeciętny pracownik traci w ciągu roku nawet 44 dni robocze z powodu pracy w stanie obniżonej sprawności.

– Z perspektywy zarządczej profilaktyka zdrowotna przestała być jedynie elementem działań wizerunkowych z obszaru employer brandingu. Dziś to czysta matematyka biznesowa i fundamentalny element zarządzania ryzykiem operacyjnym, którego nieodłączną częścią jest absencja chorobowa, szczególnie ta długotrwała – mówi Dariusz Grądziel, dyrektor sprzedaży w TU Zdrowie.

Samo reagowanie na chorobę pracownika jest działaniem spóźnionym. Tradycyjne benefity pracownicze, takie jak karty sportowe czy „owocowe czwartki”, choć mogą być atrakcyjnym dodatkiem, nie odpowiadają na najpoważniejsze wyzwania związane ze zdrowiem pracowników. Znacznie większe znaczenie może mieć profilaktyka i wczesne wykrywanie oraz przeciwdziałanie występowaniu problemów zdrowotnych.

Z danych firmy doradczej Deloitte (publikowany cyklicznie raport Mental
Health and Employers: The case for investment) wynika, że każda złotówka zainwestowana przez pracodawcę w systematyczne wsparcie zdrowia i profilaktykę pracowników przynosi średnio od 4 do 4,70 zł zwrotu (ROI = 1:4.7) w postaci odzyskanej produktywności oraz redukcji absencji. Z kolei z raportu „Powakacyjny Restart – Poradnik HR-owca" wynika, że firmy regularnie prowadzące wśród swoich pracowników badania przesiewowe i celowane programy profilaktyczne notują od 20 do nawet 30 proc. niższą absencję chorobową w ujęciu rocznym.

Co więcej, z "Monitora Rynku Pracy" firmy Randstad wynika, że aż 50 proc. polskich pracowników uznaje rozszerzoną opiekę medyczną za najbardziej pożądany benefit pozapłacowy, podczas gdy jedynie co czwarty deklaruje, że ich pracodawca zapewnia im takie wsparcie.

Jednym z rozwiązań rekomendowanych przez TU Zdrowie, które może pomóc firmom skutecznie zadbać o zdrowie pracowników i ograniczyć negatywne skutki m.in. jesiennego przesilenia, jest organizowanie akcji prozdrowotnych takich jak "Dzień Zdrowia".

– Nowoczesne programy zdrowotne – takie jak te realizowane przez TU Zdrowie we współpracy z ekspertami Świata Zdrowia Operatora Medycznego – opierają się na zasadzie 15 minut. W tym krótkim czasie, bez dezorganizacji dnia pracy i bez opuszczania terenu firmy (dzięki mobilnym przychodniom i pełnemu zapleczu technicznemu operatora), pracownik otrzymuje bezcenny pakiet diagnostyczny – mówi Dariusz Grądziel.

Od czego działy HR powinny zacząć organizację tego typu wydarzenia? Kluczowe jest zaplanowanie działań w taki sposób, aby zminimalizować obawy pracowników, jasno pokazać korzyści z udziału i maksymalnie uprościć sam proces zapisów oraz realizacji badań.

Najważniejsze działania można sprowadzić do kilku kluczowych kroków:

1. Zacznij od zbudowania zaufania

Jeszcze przed rozpoczęciem zapisów należy jasno określić i jeszcze jaśniej przedstawić pracownikom zasady poufności i podkreślić, że pracodawca nie otrzymuje dostępu do indywidualnych wyników badań.

To fundament całej kampanii – bez poczucia bezpieczeństwa nawet atrakcyjny program profilaktyczny może spotkać się z nieufnością.

2. Dopasuj kanały komunikacji do pracowników

W organizacjach biurowych i hybrydowych warto wykorzystać takie narzędzia jak e-mail, intranet, Slack, Teams, komunikaty w kalendarzach oraz spotkania typu town hall. W zakładach produkcyjnych, logistycznych czy budowlanych większą skuteczność będą miały plakaty i ekrany w przestrzeniach wspólnych oraz bezpośrednie komunikaty przekazywane przez kierowników zmian, brygadzistów i liderów zespołów.

3. Wykorzystaj liderów jako wzór do naśladowania

Zaangażowanie zarządu i kadry menedżerskiej znacząco zwiększa wiarygodność inicjatywy. Osobisty udział dyrektorów, kierowników czy brygadzistów pokazuje, że badania nie są obowiązkiem narzuconym pracownikom, lecz realną inwestycją w zdrowie całej organizacji.

4. Uruchom ambasadorów zdrowia

W dużych firmach warto wykorzystać nieformalną sieć wpływu i utworzyć ambasadorów zdrowia. Ambasadorzy mogą odpowiadać na pytania, zachęcać do zapisów i przełamywać bariery, których oficjalna komunikacja HR nie zawsze jest w stanie pokonać.

5. Zbuduj atrakcyjność wydarzenia

„Dzień Zdrowia” powinien być komunikowany jako wartościowy benefit, a nie kolejna procedura HR. Pomagają w tym drobne upominki dla uczestników oraz stworzenie przy punkcie medycznym przyjaznej „Strefy Zdrowego Happy Hour” z koktajlami, sokami czy zdrowymi przekąskami. Takie elementy zmieniają doświadczenie pracownika i ograniczają skojarzenia z tradycyjną wizytą w przychodni.

6. Komunikuj akcję wieloetapowo

Najlepsze efekty daje kampania rozłożona w czasie: najpierw zapowiedź i budowanie świadomości, następnie komunikacja korzyści i zasad poufności, później zapisy i przypomnienia, a na końcu komunikaty mobilizujące do udziału. Dzięki temu „Dzień Zdrowia” staje się wydarzeniem obecnym w świadomości pracowników przez kilka tygodni zamiast jednorazowym komunikatem.

7. Usuń bariery organizacyjne

Frekwencję zwiększa również maksymalne uproszczenie udziału – możliwość rezerwacji konkretnej godziny, wpisania badania do kalendarza, jasna instrukcja przygotowania oraz sprawna organizacja punktu medycznego. W środowisku produkcyjnym szczególnego znaczenia nabiera odpowiednie zaplanowanie grafiku, aby udział w badaniach nie powodował zakłóceń w pracy.

Wszystko powinno odbywać się sprawnie i szybko. Tak, by pracownicy nie czuli, że marnują swój czas lub że zostaną w pracy z zaległościami. Dlatego też bardzo ważne jest odpowiednie dobranie listy oferowanych badań. Przykładowo szybkie badania przesiewowe (np. dermatoskopia, poziom D3, profil lipidowy, mobilność stawowa) trwają do 15 minut, więc pracownik nie odrywa się od pracy na dłużej niż na czas przerwy na kawę.