De toegang tot informatiebronnen is groter dan ooit. Nieuwsmedia, sociale media, podcasts, video’s en berichten uit de eigen omgeving zorgen ervoor dat mensen voortdurend informatie ontvangen. Een deelnemer met weinig vertrouwen in maatschappelijke instituties merkt op: “Informatie tegenwoordig is veel makkelijker, goedkoper en sneller voor iedereen beschikbaar.” Tegelijkertijd ervaren mensen dat het lastiger wordt om overzicht te houden en te bepalen welke informatie betrouwbaar is.

De overvloed aan informatie vraagt om keuzes. Wat volg je wel? Wat negeer je? En wanneer is het genoeg? Mensen gaan daar op verschillende manieren mee om. Sommige burgers zoeken actief verschillende perspectieven op en vergelijken bronnen met elkaar. Anderen kiezen er juist bewust voor om minder nieuws te volgen, bijvoorbeeld om hun aandacht of mentale rust te beschermen.

De verschillen kwamen ook terug in de focusgroepen. Een deelnemer met veel vertrouwen in maatschappelijke instituties vertelt: “Ik luister podcasts met mensen waar ik het niet mee eens ben. Gewoon om mezelf zo nu en dan een beetje uit te dagen.” Een andere deelnemer, die juist minder vertrouwen heeft in instituties, geeft aan bewust minder nieuws te volgen: “Je wordt helemaal gek gemaakt.”

Ondanks deze verschillen herkennen deelnemers grotendeels dezelfde ontwikkelingen in het informatielandschap.

Burgers zien dat het eenvoudiger is geworden om zelf informatie te maken en te verspreiden. Tegelijkertijd signaleren zij dat algoritmen, sociale media en kunstmatige intelligentie steeds meer invloed hebben op de informatie die mensen te zien krijgen. Daardoor ontstaat volgens deelnemers soms onduidelijkheid over waarom bepaalde informatie wordt aangeboden en hoe onderscheid gemaakt kan worden tussen feiten, meningen, reclame en misleidende informatie. “Je weet soms niet meer of iets nieuws is, een mening of gewoon een slimme advertentie,” zegt een deelnemer met veel vertrouwen.

Daar komt bij dat AI nieuwe mogelijkheden biedt, maar ook nieuwe onzekerheden creëert. Een deelnemer met weinig vertrouwen reageert: “Vroeger geloofde je een foto. Nu denk je eerst: is dit wel echt?”

Uit de gesprekken blijkt vooral dat burgers grip willen houden op hun informatieomgeving. Zij waarderen de toegang tot informatie en de vele mogelijkheden om zich te informeren, maar vinden het belangrijk dat zij zelf keuzes kunnen blijven maken en betrouwbare informatie kunnen herkennen. Zoals een deelnemer (met veel vertrouwen in maatschappelijke instituties) het uitdrukt: “Ik wil vooral zelf bepalen wat ik lees en waar ik mijn informatie vandaan haal.”

Voor beleidsmakers, mediaorganisaties en andere maatschappelijke partijen ligt hier een belangrijke uitdaging: hoe zorgen we ervoor dat burgers zich ook in de toekomst goed geïnformeerd en voldoende toegerust voelen om deel te nemen aan de informatiesamenleving?