NASA świętuje kolejny przełom w badaniach Marsa. Łazik Perseverance, który od 2021 roku przemierza powierzchnię Czerwonej Planety, ustanowił właśnie nowy rekord w długości pokonanej trasy przez pojazd poza Ziemią. 11 października 2026 roku licznik Perseverance wskazał 45,22 kilometra. To oznacza, że pojazd wyprzedził dotychczasowego rekordzistę, łazik Opportunity, który przez niemal 15 lat eksploracji Marsa przejechał 45,16 kilometra.

Łazik Perseverance na Marsie (fot. NASA/JPL-Caltech) /materiały udostępnione

Perseverance osiągnął ten imponujący wynik w ciągu zaledwie 5,5 roku, niemal trzykrotnie szybciej niż Opportunity. Rekord zanotowano w trakcie podróży w kierunku obszaru nazwanego „Idubi”, położonego w regionie zachodniego obrzeża krateru Jezero. To właśnie tam łazik prowadzi badania nad jednymi z najstarszych formacji geologicznych, jakie kiedykolwiek poddano w Układzie Słonecznym obserwacji. 

Skały tego regionu są tak pierwotne, że ich ziemskie odpowiedniki dawno zostały zniszczone przez erozję i ruchy płyt tektonicznych –  procesy, które na Marsie nie zachodzą. 

Zespół naukowy liczy, że w rejonie „Idubi” odnajdzie ślady pradawnych systemów hydrotermalnych, które mogłyby rzucić nowe światło na historię Marsa i potencjalne warunki do powstania życia.

Jednym z najważniejszych czynników, które umożliwiły Perseverance pobicie rekordu, jest zaawansowany system autonomicznej nawigacji AutoNav. Dzięki niemu łazik samodzielnie analizuje teren, tworzy trójwymiarowe mapy przeszkód i wyznacza trasę między punktami docelowymi ustalonymi przez inżynierów na Ziemi. System ten pozwala na "myślenie" podczas jazdy, umożliwiając pokonywanie nawet 412 metrów w ciągu jednego marsjańskiego dnia.

Aż 90 proc. całkowitej trasy Perseverance pokonał dzięki AutoNav. To ogromny postęp w porównaniu do zaledwie 5 proc. w przypadku wcześniejszych łazików, takich jak Opportunity czy Spirit. 

Pierwszy marsjański łazik Sojourner analizował trasę na podstawie 20 punktów pomiarowych, podczas gdy Perseverance przetwarza aż 600 tysięcy punktów przy każdym skanowaniu terenu.

W swoim komunikacie NASA podkreśla, że rekord Perseverance to ukoronowanie niemal trzech dekad eksploracji Marsa przez łaziki agencji. W 1997 roku niewielki Sojourner przejechał podczas swojej 83-dniowej misji zaledwie 100 metrów. 

W 2004 roku na Marsa dotarły bliźniacze łaziki Spirit i Opportunity, które miały za zadanie działać przez 90 dni. Spirit zakończył swoją misję po pokonaniu 7,7 kilometra. Opportunity ustanowił poprzedni rekord, przejeżdżając ponad 45 kilometrów w ciągu aż 5111 dni.

W 2012 roku na Marsie wylądował Curiosity, który do dziś jest aktywny i ma na swoim koncie ponad 38 kilometrów. Perseverance nie tylko pobił rekord Opportunity, ale także wyprzedził osiągnięcia pojazdów poruszających się po Księżycu, takich jak radziecki Łunochod 2 (39 kilometrów) czy pojazd używany przez astronautów misji Apollo 17 (35,7 kilometra).

Przekroczenie granicy 45 kilometrów to nie tylko symboliczny sukces. Dzięki wytrzymałości i możliwości pokonywania dłuższych dystansów, Perseverance dociera do coraz bardziej zróżnicowanych geologicznie obszarów Marsa. To pozwala na badania większej liczby odsłoniętych skał i lepsze poznanie historii planety. 

W trakcie swojej misji łazik zebrał już 29 próbek skał i regolitu, pochodzących z dna krateru, delty dawnej rzeki oraz obrzeża krateru, gdzie analizuje skały powstałe wskutek uderzenia meteorytu około 4 miliardów lat temu.

NASA już teraz zaplanowała przedłużenie misji Perseverance do końca 2028 roku. W najbliższych latach łazik będzie kontynuował eksplorację obrzeża krateru Jezero, kierując się na południe w stronę "Rainbow Falls", imponującego bloku starożytnej skorupy marsjańskiej o szerokości 100 metrów, wyniesionego na powierzchnię w wyniku potężnego uderzenia.

Inżynierowie pracują nad dalszym udoskonaleniem oprogramowania Perseverance, które pozwoli łazikowi na jeszcze bardziej efektywną jazdę. Nowe algorytmy mają nauczyć pojazd ograniczania liczby skrętów i lepszego porównywania swojej pozycji z mapami orbitalnymi w czasie rzeczywistym. 

Kolejnym wyzwaniem jest poprawa widoczności podczas jazdy pod słońce. Obecnie Perseverance musi zatrzymywać się w połowie marsjańskiego popołudnia, by uniknąć oślepienia kamer nawigacyjnych. Przezwyciężenie tego ograniczenia pozwoliłoby wydłużyć czas pracy i jeszcze bardziej zwiększyć zasięg przyszłych łazików.