• Ministerstwo Energii przekazało do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) aktualizację wniosku notyfikacyjnego dotyczącego wsparcia górnictwa węgla kamiennego.
• Dokument uwzględnia rozwiązania wprowadzone nowelizacją ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego, która weszła w życie 1 stycznia 2026 roku.
• Polska zabiega o pozytywną decyzję Komisji Europejskiej, która potwierdzi zgodność notyfikowanych środków wsparcia z zasadami pomocy publicznej obowiązującymi w Unii Europejskiej.

16 października 2026 roku Ministerstwo Energii przekazało do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zaktualizowany wniosek notyfikacyjny dotyczący rozwiązań w zakresie wsparcia sektora górnictwa węgla kamiennego, przewidzianych w nowelizacji ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego, która weszła w życie 1 stycznia 2026 roku. Wniosek za pośrednictwem UOKiK zostanie przekazany Komisji Europejskiej.

- Kolejnym krokiem jest przekazanie wniosku przez UOKiK do Komisji Europejskiej. Zabiegamy jako Polska o pozytywną decyzję, która pozwoli na stosowanie notyfikowanych rozwiązań zgodnie z unijnymi zasadami pomocy publicznej - zaznacza w rozmowie z WNP wiceminister energii Marian Zmarzły.

Jak wyjaśnia wiceszef resortu energii, z uwagi na specyfikę poszczególnych mechanizmów wsparcia oraz dialog prowadzony z Komisją Europejską proces notyfikacji podzielono na dwa odrębne wnioski.

Pierwszy dotyczy rozwiązań wprowadzonych nowelizacją ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego, która weszła w życie 1 stycznia 2026 roku.

- Natomiast drugi, nad którym trwają jeszcze prace, obejmuje mechanizm tzw. dopłat do redukcji zdolności produkcyjnych, uregulowany nowelizacją ustawy z 17 grudnia 2021 roku - zaznacza w rozmowie z WNP Marian Zmarzły. - Przygotowanie dokumentacji w tym zakresie wymaga szczegółowej analizy założeń i weryfikacji przyjętych w poprzednich latach rozwiązań - dodaje.

Jak deklaruje resort energii, aktualizacja wniosku uwzględnia nowe uwarunkowania prawne oraz mechanizmy wsparcia służące prowadzeniu procesu transformacji sektora w sposób uporządkowany, z poszanowaniem potrzeb pracowników oraz bezpieczeństwa społecznego regionów związanych z wydobyciem węgla kamiennego, a także bezpieczeństwa energetycznego kraju.

Przypomnijmy, że nowelizacja ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego stworzyła ramy prawne umożliwiające przedsiębiorstwom górniczym samodzielne prowadzenie działań związanych z wygaszaniem działalności zakładów górniczych przy wsparciu środków publicznych. Przepisy zostały dostosowane do aktualnych potrzeb sektora oraz założeń Umowy Społecznej z 2021 roku.

Najważniejsze rozwiązania:

• świadczenia osłonowe dla pracowników - obejmujące urlopy górnicze, urlopy dla pracowników zakładów przeróbki mechanicznej węgla oraz jednorazowe odprawy pieniężne;
• wsparcie procesu wygaszania działalności zakładów górniczych - umożliwiające przedsiębiorstwom samodzielne prowadzenie tych działań przy wykorzystaniu środków publicznych;
• rozwiązania dotyczące szkód górniczych - określające zasady naprawiania szkód, również po zakończeniu procesu wygaszania zakładów górniczych.

Mechanizmy te mają wspierać przewidywalne przeprowadzenie zmian w sektorze, przy uwzględnieniu potrzeb pracowników, zobowiązań przedsiębiorstw górniczych oraz bezpieczeństwa społecznego regionów związanych z wydobyciem węgla kamiennego.

W 2026 roku z przewidzianych ustawą rozwiązań osłonowych skorzystało już blisko 6,8 tys. osób. Instrumenty osłonowe zapewniają pracownikom konkretne formy pomocy.

Wiceminister Zmarzły zaznacza, że dyskusja o przyszłości górnictwa nie dotyczy samego kierunku transformacji, ale jej tempa, które powinno pozwolić na bezpieczne przejście do stabilnych, niskoemisyjnych źródeł energii, w tym energetyki jądrowej.

Marian Zmarzły proponuje również dyskusję nad przygotowaniem specjalnej ustawy, która pozwoliłaby wcześniej przewidywać i uwzględniać różne scenariusze zagrożeń dla bezpieczeństwa energetycznego.

W trakcie konferencji zatytułowanej "Zagadnienia Surowców Energetycznych i Energii w Gospodarce Krajowej" wiceminister Zmarzły zwracał 19 października uwagę, że tempo ograniczania wydobycia należy uzgadniać z potrzebami odbiorców węgla oraz terminami uruchamiania nowych źródeł energii.

Marian Zmarzły postuluje uporządkowanie transformacji sektora węgla kamiennego. Jeden ośrodek odpowiedzialności, wspólny bilans popytu i podaży, państwowy filar handlowo-logistyczny oraz ekonomicznie uzasadniona konsolidacja aktywów - to właśnie postulaty jego programu zaprezentowanego na początku września.

Nie chodzi o obronę każdej kopalni, lecz o odejście od finansowania skutków kryzysu i przejęcie kontroli nad mechanizmem, który ten kryzys stale odtwarza - wskazał w swoim programie wiceminister energii. Marian Zmarzły proponuje zmianę architektury zarządzania całym okresem przejściowym: jeden ośrodek odpowiedzialności, powiązanie decyzji górniczych z potrzebami energetyki, kontrolę nad bilansem rynku oraz takie tempo wygaszania krajowych zdolności, które nie wyprzedzi uruchamiania realnych mocy zastępczych.

- Najważniejszym elementem propozycji jest powołanie Pełnomocnika Rządu ds. Bezpieczeństwa Transformacji Górnictwa Węgla Kamiennego i Energetyki. Nie miałby to być kolejny urzędnik zbierający stanowiska resortów i spółek ani honorowy patron procesu, którego przebiegu nie może realnie zmienić - podkreślił w niedawnej rozmowie z WNP Marian Zmarzły.

- Pełnomocnik miałby zostać faktycznym właścicielem procesu: odpowiadać za strategię, koordynację nadzoru właścicielskiego, finansowanie restrukturyzacji, bilans produkcji i zużycia oraz zgodność harmonogramu wygaszania aktywów z rzeczywistym tempem uruchamiania nowych mocy. Innymi słowy: miałby łączyć decyzje, które dziś zapadają w różnych instytucjach i według różnych rachunków - tłumaczył Marian Zmarzły.

Wskazał również, że nie oznacza to przejęcia codziennego zarządzania kopalniami i elektrowniami. Zarządy nadal musiałyby odpowiadać za wynik operacyjny, bezpieczeństwo pracy, programy kosztowe i wykonanie planów produkcyjnych.

- Pełnomocnik rozstrzygałby natomiast konflikty systemowe, wskazywał wspólne cele, monitorował ich wykonanie i przedstawiał Radzie Ministrów warianty decyzji tam, gdzie interes jednej spółki koliduje z bezpieczeństwem całego państwa - zaznaczył Marian Zmarzły.

Nowy porządek rynku miałby zaczynać się, jego zdaniem, od odpowiedzi na pytanie: ile węgla rzeczywiście potrzebują energetyka, ciepłownictwo, przemysł i gospodarstwa domowe. A dopiero później należałoby określić racjonalny poziom krajowego wydobycia, zapasów oraz importu.