Türkiye’nin sekiz aylık Dış Ticaret Açığı, geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık %10 artışla 65.8 milyar Dolar tutarına tırmanıyor. İlk kestirimler, sene sonu itibarıyla dış ticaret açığının 100 milyar Dolara erişeceğine işaret ediyor. Genel tabloda; İhracatın ithalatı karşılama oranı ekseninde görülen görece bozulmaya dair bir düzelme ihtimalinin azaldığı görülüyor. Dış ticaret kompozisyon ve ortaklarında süregelen tablonun değişmediği ve altın ile enerji kalemlerinin ödeme bacağının en büyük kalemleri olma statülerini korudukları değerlendiriliyor. Ağırlıklı dış ticaret ortağımız Avrupa Birliği’nin yeni üyelik ve ilgili açılım planları kadar, üzerinde çalışılan ve Çin’i hedef alan yeni “menşe ülke” ve “Made in Europe” düzenlemelerine karşı hazırlık yapılarak süratle vaziyet edilmesi gerekiyor.

Açıklanan güncel istihdam verilerine göre görünür işsizlik oranında karşımıza çıkan %7.8 manşetinin arka plan okumaları ile daha geniş analizlere konu edilmesi gerekiyor. Nitekim, gene TÜİK tarafından hesaplanan bir başka gösterge olan atıl işgücü oranı dikkate alındığında; %31 düzeyinde bir tablo karşımıza çıkıyor. İşgücüne katılma oranında ise %53 düzeyinin üstüne çıkıl(a)madığı anlaşılıyor. Başta, kadın ve genç nüfus kesimleri gelmek üzere, istihdam için beklenilen iyileşme sürecine girildiğine dair yeni bir işaret elde edilemediği görülüyor. Önemli bir kısmı seneler öncesine dayanan gelişmeler ekseninde olgunlaşan yapısal ve yerleşik sorunların giderilmesi cephesinde kayda değer bir kazanıma rastlanmıyor.

İTO İstanbul Tüketici Fiyat Endeksi Eylül manşeti; aylık %2.11 ve yıllık %33.55 gerçekleşmeleri ile “ivme kazanan” bir enflasyon profili haberini veriyor. Önceki aya göre %40 oranında artış ifade eden öncü gösterge İTO manşetinde, en yüksek artış kulvarını; Eğitim Grubu oluşturuyor. Keza, TÜİK tarafından açıklanan Hizmet Üretici Fiyatları güncel verileri, aylık planda %2.8 ve yıllık olarak %33.3 artış oranları ile “gerilmiş zemberek etkisi” olarak düşünülebilecek maliyet enflasyon birikiminin etkisini koruduğunu ortaya koyuyor. Alt kırımlara bakıldığında; %40.07 düzeyi ile yıllık plandaki manşeti geçen Ulaştırma ve Depolama Hizmetleri, enflasyon sarmalında kırılamayan katılık ve yapışkanlık sendromlarının varlığına somut delil teşkil ediyor. Bir başka öncü gösterge olan TZOB (Türkiye Ziraat Odaları Birliği) Üretici-Market Fiyat Karşılaştırması Eylül tablosunda, enflasyon seyrinde muhtemel bir iyileşmeye dayanak teşkil edecek sonuçlara ulaşılamıyor. Market raflarında takip edilen ürünlerin üçte ikisinde fiyat artışı yaşanır iken, üretici-raf fiyat makaslarının (en fazla limonda ve yedi kattan fazla olmak üzere) halen varlığını sürdürdüğü anlaşılıyor. Öte yandan, Türk-İş tarafından düzenli olarak açıklanan ve kamuoyunda “açlık sınırı” olarak bilinen dört kişilik aylık gıda harcamasının 37,801 Liraya ulaşan Eylül değeri ile asgari ücret ile arasındaki farkı açtığı öğreniliyor. Gıda harcamalarına ilaveten zorunlu ihtiyaçların tamamı için yapılması gereken harcama toplamını ifade eden Yoksulluk Sınırı çıtası ise 123,130 Lira olarak açıklanıyor. Yıllık dönemde, her iki rakam bazında %35 dolayında artışlar yaşandığı hesaplara giriyor. Gene Türk-İş kaynaklı Eylül Mutfak Enflasyonu göz önüne alındığında; aylık manşette %1,10, yıllıkta %39,78 manşetleri ile karşılaşılıyor. Bir başka deyişle; Mutfak Enflasyonu yılın ilk üçüncü çeyreği boyunca %25.4 oranında artış kaydetmiş bulunuyor.

Türkiye özelinde ağırlıklı enflasyon bileşeni olarak görülen Gıda kalemine ait bir başka öncü gösterge kimliğindeki TEPAV (Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı) Gıda Fiyat Endeksi ise, Eylül ayı için aylıkta; %2.23, yıllıkta %30 düzeylerinde değer buluyor. Bu sebeplerle, başta Gıda olmak üzere enflasyon düzey ve stokunu yukarı yönlü biçimlendiren olumsuz faktörlerin henüz aşılamadığı; yılın geri kalan çeyreklik süreçte de etkili olmayı sürdürecekleri değerlendiriliyor.

Enflasyon beklentilerinde görülen “kısmi bozulma” olgusunun, Koç Üniversitesi Hanehalkı Beklentileri Araştırmasının güncel sonuçlarından da takip edileceği ( önceki aya göre manşette üç puanlık artışla %47’ye çıkış) ortaya konuluyor. Hanehalkının hissettiği enflasyon düzeyinin ise gene net iki puanlık yükselişle %55’e eriştiği dikkatlerden kaçmıyor. Yaşanmakta olan fon temelli sıkıntıların bu bozulma tablosu üzerinde etkili bulunduğu yönünde değerlendirmeler bulunuyor. OECD ( Avrupa Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Teşkilatı) tarafından paylaşılan Ekonomik Görünüm Ara Raporu kapsamında, Türkiye için yılsonu enflasyon beklentisinin; çekirdekte %30; manşette ise %31.5 olarak yukarı yönlü güncellendiğini de önemle belirtmek gerekiyor.

Nihayet, yılın son çeyreğine girilirken, Türkiye’nin dış finansman koşul ve dinamikleri üzerinde etkili olan ülke risk primi (CDS) göstergesinin; yakın dönemlerde 203 baz puan civarına kadar gerilemişken, dört aydan bu yana ilk kez artış göstererek 250 baz puan üzerine çıkması (dış borçlanmada ilave% 2.5 risk primi) ile ilgili riskler de hesaplara katılıyor. 2026’nın son çeyreğinde, zorlu ve zorlayıcı bir ekonomik gidişata dair ilk okumalara, ihtiyatlı iyimserlik çerçevesinde, öncelik tanınması bekleniyor.