Tarih boyunca milyonlarca insanın hayatını kaybetmesine neden olan veba, zihinlerde her zaman korkutucu bir yer edindi. Bu enfeksiyon hastalığı, günümüzde tıp ve hijyen koşullarının gelişmesiyle büyük ölçüde kontrol altına alındı. Peki, veba nedir, nasıl bulaşır? Vebanın tedavisi var mı? İşte ayrıntılar...

Veba, Yersinia pestis adı verilen bir bakterinin yol açtığı, esas olarak kemirgenlerde görülen ancak insanlara da bulaşabilen şiddetli bir enfeksiyon hastalığıdır. 

Bulaşıcı ve öldürücü bir hastalık olan vebanın farelerden bulaştığı kanısı yaygındır, ancak gerçekte bakteriyi yayan bir tür piredir ve fareler de bu hastalığın kurbanıdır. Tarihte veba salgınlarından önce şehirlerde büyük miktarda fare ölümlerinin meydana geldiği görüldü, ölü farelerle temas eden insanların, pire ısırması nedeniyle bu hastalığa maruz kaldıkları tespit edildi.

Hastalık, mikrop kapıldıktan 2-8 gün içerisinde kendini gösterir. Hastada aniden başlayan baş ve sırt ağrıları, ateş, titreme, kusma, nefes darlığı, halsizlik, deri lekeleri, burun kanaması, kan tükürme, kasık ağrıları ve devamlı dalgınlık görülür.

Hastalığın vücutta yerleştiği bölgeye ve bulaş biçimine göre üç ana türü bulunur:

Bubonik Veba: En yaygın görülen türüdür. Enfekte pirelerin ısırması sonucu bakteri lenf sistemine yerleşir ve lenf bezlerinde ağrılı, büyük şişliklere yol açar.

Septisemik Veba: Bakterinin doğrudan kan dolaşımına karışmasıyla ortaya çıkar. Kan damarlarında pıhtılaşmaya ve doku ölümlerine neden olabilir.

Pnömonik Veba: En tehlikeli ve hızla yayılan türüdür. Bakterinin akciğerleri enfekte etmesiyle oluşur; diğer türlerden farklı olarak insandan insana doğrudan hava yoluyla geçebilir.

Vebanın yayılmasında başlıca taşıyıcılar ve bulaş mekanizmaları:

Enfekte sıçanların üzerinde yaşayan pireler, insanları ısırdıklarında bakteriyi kan yoluyla bulaştırırlar. Tarihteki büyük salgınların temel nedeni bu yoldur.

Vebadan ölmüş enfekte hayvanların etine veya vücut sıvılarına açık yaralarla korunmasız şekilde dokunmak hastalığın bulaşmasına yol açabilir.

Pnömonik veba hastalarının öksürmesi veya hapşırmasıyla havaya saçılan solunum damlacıklarının sağlıklı kişiler tarafından solunması durumunda hastalık doğrudan insandan insana bulaşabilir.

Hastalığın türüne göre değişmekle birlikte, genel olarak şu belirtilerle kendini gösterir:

Ani yükselen ateş ve titreme,

Şiddetli baş ve kas ağrıları,

Kasık, koltuk altı veya boyun bölgesindeki lenf bezlerinde ani ve çok ağrılı şişlikler,

Halsizlik, bilinç bulanıklığı,

Pnömonik vakalarda nefes darlığı, kanlı öksürük ve göğüs ağrısı.

Geçmiş yüzyıllarda çaresiz olarak görülen veba, günümüzde modern tıbbın imkanları sayesinde erken teşhis edildiğinde başarıyla tedavi edilebilir.

Hastalığın tedavisinde güçlü antibiyotikler kullanılır.