Dán čavčča galget logiidduháhat bivdit meahccái. Ollugiid niehku lea báhčit ealgga.

Muhto jus lea nu lihkku ahte beassá báhčit ealggamiesi, de lea stuorra vejolašvuohta ahte dat lea unnit go dan maid lei 40 jagi dás ovdal, čájeha Universitetet i Innlandet (INN) raporta.

Dan 13 iskojuvvon fylkka gaskkas leat lulliguovllu fylkkat mat bohtet heajumusat ovdan.

• Agder: Njiedjan 39 proseanttain.
• Vestfold: Njiedjan 32 proseanttain.
• Østfold: Njiedjan 27 proseanttain.

Ealgabivdi Jon Reinfjord jođiha Eidsberg/Slitu/Askim Elgforvaltning (ESA) -ealgaválla Indre Østfoldas, ja dovdá dili bures loguid vuođul.

– Mun lean bivdán muhtun jagiid ja ovdal ii lean eahpedábálaš báhčit jumešmiesi mii dettii bures badjel 90 kilo. Dat lea eahpedábálaš dál. Dál sáhttet deaddit 50 ja 60 kilo. Lea stuorra erohus proseanttaid dáfus, duođašta Reinfjord.

Sutnje lea elliid deaddu njuolggo mearka náli dearvvašvuođas.

– Go deattut njidjet, de lea mearka ahte juoidá lea boastut. Ja dalle mii fertet dahkat dan maid oaivvildan leat riektan.

Jorgalan dihte dán treandda leat dat logi ealgabivdosearvvi su válas válljen maŋidit bivdoálggu vai eallit ožžot ráfi ragatáiggis.

Reinfjord čilge ahte jus ealgaáldu massá miesi bivddu álggus, de sáhttá dat streassahuvvat ja eai leat nu dábálaš ragatmearkkat. Dalle sáhttet gollat golbma vahku boahtte vejolašvuhtii.

– Dallehan miessi riegáda golbma vahku maŋŋeleabbo giđđat. Dat golbma vahku leat hui dehálaččat vai šaddet stuorrát čakčii, dadjá Reinfjord.

Dan botta go bivdit lullin bures fuomášit njiedjama, de lea dilli veahá earálágan davvelis.

Fylkkaid gaskkas boahtá Davvi-Norga buoremusat ovdan.

• Finnmárku: Njiedjan 2 proseanttain.
• Romsa: Njiedjan 8 proseanttain.
• Nordlánda: Njiedjan 6 proseanttain.

Ealgabivdi Vegar Bæhr Ájluovttas Nordlánddas lea leamaš bivddus ja lea geassimin ealgga fatnasis go NRK riŋgii bearjadaga.

– Dan in diehtán. Mun lean bivdán ealgga dás oktanuppelogi jagi. Muhto in leat fuomášan ahte dat lea njiedjan.

Vaikko son vásiha ahte miesit leat oalle stuorrát doppe gos son bivdá, de čájeha nationála treanda čielga deaddonjiedjama.

– Dat lea fuolastuhtti. Dat lea heajos mearka smávva misiin, dadjá Bæhr.

Son smiehttá galggašedjego bidjat johtui doaibmabijuid, ovdamearkka dihte rievdadit bivdoáiggi, nugo bivdit Østfoldas juo leat geahččaleamen.

INN-dutki Boris Fuchs duođašta ahte njuovvandeattus lea leamaš njieddjitreanda miehtá riikka.

– Njiedjan lea leamaš oalle dramáhtalaš lullin, dadjá Fuchs.

Fylka mii boahtá heajumusat ovdan, lea Agder. Maŋimuš njealljelogi jagi áigge lea njuovvandeaddu njiedjan measta 28 kilo. Dat vástida 39 proseantta njiedjamii.

Raporttas čujuhuvvojit máŋgga siva mat čatnasit dálkkádatrievdamiidda. Bahkka, goike geasit addet heajut vejolašvuođa oažžut borramušrikkis guohtuma. Dasa lassin geassá ealga čoaskásat guovlluide gos lea unnit borramuš go lea báhkka. Dutkit navdet maiddái ahte ealgaálddu mielkebuvttadeapmi unnugoahtá alla temperatuvrrain.

Lulliguovlluin riikkas gehččojuvvojit maiddái eanačuoikkat ja dihkit oassin váttisvuođas, muitala dutki. Parasihtat njammet ealliin divrras energiija.

Reinfjord Østfoldas juohká dutki fuola ja geassá earenoamážit ovdan ealgadihki lassáneami ealgga streassafáktorin.

Gieskat son válddii goddeealli DNA-iskosa, ja čuohpai unna bealjebinnáža, mii lei okta njealjehascentimehter.

– Dan bihtážis ledje golbma ealgadihki. Dalle sáhtát jurddašit galle čuođiduháha leat olles ealggas. Dakkáriin eallit šaddáhan streassan, dadjá Reinfjord.