Technologie jądrowe przeżywają renesans na całym świecie. W Polsce powstaje dopiero pierwsza elektrownia, ale już na horyzoncie jest druga. Do tego coraz większe nadzieje wiąże się z SMR-ami - w 2060 roku mają one dostarczać nawet 20-30 proc. globalnej energii jądrowej. Sektor, który może z tych rozwiązań także skorzystać, to ciepłownictwo. Tak dzieje się już np. w Finlandii, ale i w Polsce trwają przymiarki.

• Głównymi kandydatami do lokalizacji drugiej polskiej elektrowni jądrowej są Konin i Bełchatów. Decyzja lokalizacyjna ma zapaść na przełomie 2027 i 2028 r.
• Polska przygotowuje się do rozwoju SMR-ów - po przyjęciu Programu Polskiej Energetyki Jądrowej ma zostać przedstawiona mapa lokalizacji małych reaktorów modułowych.
• SMR-y mogą znaleźć zastosowanie w ciepłownictwie - przykładem jest Finlandia, gdzie rozwijane są reaktory przeznaczone do produkcji ciepła dla sieci ciepłowniczych. Także Narodowe Centrum Badań Jądrowych rozwija projekt wysokotemperaturowego reaktora HTGR-POLA, który może znaleźć zastosowanie w tym sektorze.
• Świat zwiększa ambicje jądrowe - według najnowszego raportu MAEA globalna moc elektrowni jądrowych może do 2060 r. wzrosnąć ponad trzykrotnie. Będziemy o tym rozmawiać podczas Energy Days w Katowicach w dniach 30.09-1.10. 2026 r. Rejestracja na wydarzenie już trwa. 

Po wielu latach zastoju mamy powrót do technologii jądrowych na całym świecie. Dlaczego? M.in. z powodu postępu w systemach bezpieczeństwa.

Choć sama zasada działania elektrowni atomowej pozostaje niezmienna, to sposób eksploatowania, wyposażenie w systemy bezpieczeństwa sprawiają, że prawdopodobieństwo niekontrolowanych wycieków substancji radioaktywnych, promieniowania, które przekracza poziomy dopuszczalne, jest niższe niż prawdopodobieństwo uderzenia komety w Ziemię

- wyjaśnia Marek Woszczyk, prezes Polskich Elektrowni Jądrowych.

Joanna Sterzyńska-Lindberg, dyrektorka Przedstawicielstwa Regionalnego Komisji Europejskiej, podkreśla z kolei, że zwiększenie zainteresowania technologiami jądrowymi jest efektem ujęcia energii jądrowej w unijnej taksonomii, czyli klasyfikacji określającej, które działania gospodarcze można uznać za zrównoważone środowiskowo. To odpowiedź na rosnące zapotrzebowanie na energię, przy jednoczesnym odchodzeniu od paliw kopalnych. 

Przypomnijmy, w 2022 roku przyjęto, a rok później weszły w życie przepisy pozwalające uznawać inwestycje w elektrownie jądrowe za zrównoważone (przy zachowaniu m.in. surowych norm dotyczących składowania odpadów). Prawny status tej decyzji został potwierdzony 10 września 2025 roku, kiedy Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w całości oddalił skargę Austrii, która chciała  prawnie zablokować uznanie atomu za ekologiczne źródło energii.

Konin czy Bełchatów? Trwa gra o drugą elektrownię

O renesansie energetyki jądrowej rozmawiano podczas Wielkopolskich Dni Energii Jądrowej w Poznaniu. Wydarzenie, zorganizowane w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Wielkopolskiego, miało na celu przedstawienie polskiego projektu jądrowego, aktualnych i planowanych działań w ramach rozwoju sektora EJ w Polsce, najważniejszych interesariuszy tego procesu, perspektywy europejskiej i globalnej, ale także podstawowych informacji na temat możliwości włączenia się przedsiębiorstw do łańcucha dostaw i wartości branży jądrowej.

Województwo wielkopolskie jest aktywnym graczem w konkurencji o drugą elektrownię jądrową w Polsce. Trwają analizy, gdzie ma ona powstać - główni kandydaci to Konin i Bełchatów (woj. łódzkie).

Oba regiony - koniński i bełchatowski - przechodzą transformację, bo przez dekady związane były z wydobyciem węgla brunatnego. Oba liczą na zwycięstwo w tej rywalizacji, ale na razie rozstrzygnięcia nie ma - trwają analizy warunków lokalnych (m.in. dostępności wody) i wyboru technologii.

Druga elektrownia - w przeciwieństwie do tej, która powstaje już na Pomorzu - nie ma angażować środków publicznych. Zainteresowani tą inwestycją są Amerykanie, Kanadyjczycy i Francuzi. Decyzja lokalizacyjna ma być podjęta na przełomie 2027 i 2028 r. - po niej nastąpi wybór inwestora. Podmiotem, który będzie koordynować prace nad drugą elektrownią jądrową, będzie spółka Polskie Elektrownie Jądrowe.

Polska czeka na PPEJ, rząd musi go zatwierdzić

Dyskusja o lokalizacji drugiej elektrowni w Polsce wpisuje się w szerszy kontekst. W czerwcu tego roku światło dzienne ujrzał zaktualizowany Program Polskiej Energetyki Jądrowej (PPEJ). Na razie został on przyjęty przez kierownictwo Ministerstwa Energii. Konieczne jest jeszcze, aby ten dokument zatwierdziła Rada Ministrów.

- Ma być przyjęty "wkrótce" - zapewniał w Poznaniu Paweł Gajda, dyrektor Departamentu Energii Jądrowej Ministerstwa Energii. To ten dokument właśnie ostatecznie przesądzi, jak będzie wyglądała jądrowa mapa Polski.

Ministerstwo Energii proponuje w nim budowę i oddanie do eksploatacji elektrowni jądrowych o łącznej mocy zainstalowanej od 6 do 9 GWe. Plan obejmuje budowę dwóch elektrowni jądrowych, z których każda ma być docelowo wyposażona w trzy bloki reaktorów. Uruchomienie pierwszego bloku elektrowni jądrowej przewidziane jest na 2036 rok.

Po zatwierdzeniu przez rząd Programu Polskiej Energetyki Jądrowej ma zostać przyjęta mapa dla SMR-ów, czyli małych reaktorów jądrowych.

- Sama mapa jest właściwie gotowa - mówił minister energii Miłosz Motyka, zapytany o to przez nas niedawno.

To technologia, która na świecie nie doczekała się jeszcze komercyjnych zastosowań, a jedynie wojskowych. Pierwszy reaktor tego typu buduje się w Kanadzie, ma być oddany do użytku w 2030 roku, ale i Polska ma na tym polu duże ambicje.

Trwa właśnie restrukturyzacja spółki Orlen Synthos Green Energy, która chce realizować takie projekty - udziały ma w niej objąć, poza Orlenem i Synthosem Michała Sołowowa, Polski Fundusz Rozwoju. Obecny na poznańskiej konferencji Marcin Ciepliński, dyrektor strategii i komunikacji OSGE, podkreślał, że SMR-y to może być scenariusz dla tej lokalizacji, która nie wygra konkurencji o drugi "duży atom". Tak więc rywalizacja Konina z Bełchatowem może się skończyć tym, że i tak w obu powęglowych regionach technologia jądrowa zagości.

W czasach rządów Zjednoczonej Prawicy mowa była nawet o kilkudziesięciu potencjalnych lokalizacjach dla "małego atomu". Po zmianie władzy ograniczono tę liczbę do czternastu, ale dziś już wiemy, że może być ich więcej.

Lokalizacji może być więcej. Wśród nich są miejsca wiodące. Na pewno jest to Włocławek - to lokalizacja, w której projekt jest najbardziej zaawansowany i gdzie mógłby powstać pierwszy SMR. To, jak technologia będzie się rozwijała, będzie determinowało również możliwości jej wykorzystania, chociażby na potrzeby systemów ciepłowniczych. Dlatego nie zamykamy się, jeśli chodzi o lokalizacje. Czekamy przede wszystkim na to, jak technologia będzie funkcjonowała w praktyce

- podkreślał w rozmowie z nami minister energii Miłosz Motyka.

Mały atom może także ogrzewać miasta. W Polsce jest się o co bić

Energetyka jądrowa w małej skali do wykorzystania w ciepłownictwie to temat w Polsce jeszcze prawie nieznany. Ale inaczej jest np. w Finlandii. W mieście Kuopio trwają prace nad oceną oddziaływania na środowisko i planowaniem zagospodarowania przestrzennego dla małych elektrowni jądrowych wykorzystywanych do ciepłownictwa sieciowego.

- W marcu tego roku pojawiła się unijna strategia na temat SMR. Zakłada ona finansowanie takich instalacji przez Europejski Bank Inwestycyjny (EBI). Taką umowę właśnie podpisaliśmy - mówiła w Poznaniu Alice Neffy ze Steady Energy Oy.

Ten fiński start-up rozwija SMR-y do produkcji ciepła niskotemperaturowego, czyli na wylocie około 120 stopni. Jak twierdzi Neffy, jego "pierwszym, najłatwiejszym zastosowaniem" są sieci ciepłownicze. EBI przekazał Finom na ten projekt w połowie września 40 mln euro.

Nasze reaktory, cztery unity, mieszczą się na kilku hektarach ziemi, w porównaniu do kilkudziesięciu czy kilkuset dla technologii, które potrzebują całej tej części konwencjonalnej do produkcji energii elektrycznej

- podkreślała Neffy, dodając, że ma to znaczenie m.in. dla przyspieszenia decyzji lokalizacyjnych, środowiskowych badań etc.

W Finlandii nie ma już węgla w systemie ciepłowniczym. Jest jedynie 7 proc. udział gazu, reszta paliwa spalanego w ciepłownictwie to biomasa. W Kuopio też stosowana jest biomasa, ale w 2030 roku instalacja ta, ze względu na swój wiek, będzie wyłączona.

- W tym roku w kwietniu po raz kolejny wykonaliśmy coroczne badanie opinii publicznej i 80 proc. mieszkańców Kuopio uważa energetykę jądrową za dobrą opcję - mówiła Alice Neffy.

Jej zdaniem i w Polsce takie instalacje znalazłyby zastosowanie racjonalne ekonomicznie, zważywszy, że mamy największą sieć ciepłowniczą w Europie.

Fińska spółka nie jest w tych planach osamotniona. Zainteresowanie wykorzystaniem reaktorów jądrowych dla ciepłownictwa w Polsce ma wyrażać jeszcze jeden zagraniczny inwestor.

Podobnych planów nie kryje też prof. Jakub Kupecki, dyrektor Narodowego Centrum Badań Jądrowych w Świerku. To tam działa reaktor Maria - wykorzystywany od ponad 50 lat do celów badawczych i produkcji izotopów. Jednak ambicje powołanego w 2025 roku dyrektora sięgają dalej niż cele stricte naukowe, medyczne czy przemysłowe - chodzi tu m.in. o projekt pierwszego polskiego reaktora wysokotemperaturowego chłodzonego gazem, HTGR-POLA (od ang. High Temperature Gas-cooled Reactor). To właśnie on mógłby być wykorzystywany dla celów ciepłowniczych. NCBJ również zostało we wrześniu wsparte finansowo przez EBI - pożyczką w wysokości 85 mln zł.

Moc elektrowni jądrowych może wzrosnąć ponad trzykrotnie do 2060 r.

Do dyskusji o przyszłości energetyki jądrowej w Polsce, Europie i świecie warto dodać jeszcze wnioski wypływające z ogłoszonego we wrześniu najnowszego raportu Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA). Podano w nim, że światowa moc elektrowni jądrowych może wzrosnąć ponad trzykrotnie do 2060 r. 

Małe reaktory modułowe (SMR) mogą stanowić aż 20-30 proc. całego potencjału.  To z kolei sprawia, że już teraz musimy myśleć o kształceniu kadr, które w perspektywie kolejnych dekad będą niezbędne. Zarówno w "małym", jak i "dużym" atomie - i dla produkcji energii, i dla wykorzystania ciepła.