Er wordt veel geschreven over de energietransitie, en helaas niet altijd in voor iedereen begrijpelijke woorden en termen. Daarom hebben we een overzicht gemaakt van afkortingen en jargon die gebruikt worden. Met deze lijst hebben we niet het doel volledig of uitputtend te zijn. Opmerkingen en aanvullingen zijn welkom via e-mail naar communicatie@nvde.nl
Zoeken in deze lijst kan met CTRL+F

ACM – Autoriteit Consument en Markt
De Autoriteit Consument & Markt is een onafhankelijke toezichthouder die zich sterk maakt voor consumenten en bedrijven. ACM houdt toezicht op de mededinging, een aantal specifieke sectoren en het consumentenrecht. Met als doel een gelijk speelveld met bedrijven die zich aan de regels houden, en goedgeïnformeerde consumenten die voor hun recht opkomen. De ACM stelt de codes energie vast. (organisatie)

AEC – Afvalenergiecentrale

AIB – Association of Issuing Bodies
De beherende instantie voor het geharmoniseerde European Energy Certificate System

AMvB – Algemene Maatregel van Bestuur

APX-ENDEX
APX-ENDEX is naar eigen zeggen Europa’s meest vooraanstaande aanbieder van elektriciteits- en gasbeurzen voor de groothandelsmarkt. Het bedrijf opereert verschillende platformen voor zowel spot- als lange termijnhandel in Nederland, België en het Verenigd Koninkrijk. Sinds de oprichting in 1999 biedt APX-ENDEX handels-, clearing & settlements- en datadistributiediensten aan.

BAK – Bijdrage aansluitkosten

BAL – Besluiten en Actie Lijst

BAL – Besluit Activiteiten Leefomgeving

BBL – Besluit bouwwerken leefomgeving

BBT – Beste beschikbare technieken, ook wel BAT

BECCS – Bio-Energy with Carbon Capture Storage
Bio-energie gecombineerd met CO₂-afvang en -opslag wordt internationaal aangeduid met BECCS

BEG en REG – Besluit en de Regeling Energie Prestaties Gebouwen

BENG – Bijna-Energie neutrale Nieuwbouw (afspraak)

BESS – Battery Energy Storage System, batterijopslag

BEV – Battery Electric Vehicle.
Deze auto is helemaal elektrisch en de energie wordt opgeslagen in een batterij. Dat is het overgrote deel van de elektrische auto’s op de Nederlandse wegen.

Bcw – Besluit collectieve warmte dat op 22 januari 2026 is gepubliceerd

Biedplichtcontract
Een biedplichtcontract is een afspraak tussen een netbeheerder en een bedrijf met flexibel vermogen. Met zo’n contract verplicht de deelnemer zich om bij een aangekondigde congestiesituatie altijd een redispatch bieding te doen op een aangesloten handelsplatform. Het gaat dus niet om een vrijblijvende deelname: anders dan bij ‘normale’ redispatch is de deelnemer verplicht een bieding te doen.

BIPV – Building Integrated Photovaltaïcs
Zonnecellen geïntegreerd in bouwelementen zoals dakpannen, gevelpanelen of glas.

BKG – Broeikasgas

BKL – Besluit kwaliteit leefomgeving

BREF – Referentiedocumenten voor Beste Beschikbare Technieken
De BBT-conclusies, die het belangrijkste onderdeel van de BREF zijn, omvatten een aantal individuele conclusies die aangeven welke technieken of combinaties van technieken BBT vormen voor het halen van een bepaalde milieudoelstelling. Voor elke individuele BBT wordt al dan niet een geassocieerd milieuprestatieniveau (BBT-GMPN) vermeld. Dergelijke milieuprestatieniveaus zijn een emissieniveau (BBT-GEN), een verbruiksniveau ofwel een andere soort prestatieniveau. Ook de monitoring van de BBT (bv. meetfrequentie en/of -methoden) worden opgenomen, dit kan in afzonderlijke conclusies over monitoring dan wel in het kader van andere conclusies.

BZ – Ministerie van Buitenlandse Zaken

BZK – Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Cable pooling
Meerdere elektriciteitsinstallaties die samen één aansluiting op het elektriciteitsnet gebruiken. Een voorbeeld is een windpark en zonnepark die dezelfde netaansluiting delen. Dat is efficiënt omdat wind- en zonneproductie vaak niet tegelijkertijd hun maximale vermogen bereiken. Daardoor kan dezelfde kabel en netcapaciteit beter worden benut.

CATO-project– CO₂ Afvang, Transport en Opslag
Het CATO-project heeft zo’n beetje alle technische mogelijkheden CO₂ Afvang, Transport en Opslag in kaart gebracht (project)

CBS – Centraal Bureau voor de Statistiek (organisatie)

CCS – CO₂-afvang en -opslag (internationaal afgekort met CCS van carbon capture and storage) CO₂-afvang en -opslag is het afvangen en ondergronds opslaan van kooldioxidegas dat vrijkomt bij de verbranding van (fossiele) brandstoffen.

CCUS – Carbon Capture, Utilisation and Storage
De CO₂-concentratie in de lucht stijgt door het grootschalig gebruik van fossiele brandstoffen. Een manier om de uitstoot van dit broeikasgas te verminderen is het afvangen, hergebruik en opslaan van het CO₂. Het afvangen en opslaan van CO₂ is beter bekend als Carbon Capture, Utilisation and Storage.

CEM – Clean Energy Ministerial (organisatie)

CleanTech – Clean technology (Engels voor schone technologie)
Verzamelnaam voor vormen van technologie die bijdragen aan een schoner milieu en/of zorgen voor energiebesparing

CNG – Compressed natural gas
(Eenheid, techniek of chemische samenstelling)

Codebesluit Netcode elektriciteit codes energie
Iedereen die gebruikmaakt van de gaspijpleidingen en stroomkabels in Nederland, heeft te maken met de ‘codes energie’. Dit zijn de regels voor de energiemarkt. Ze gelden voor netbeheerders en energieleveranciers. Maar bijvoorbeeld ook voor meetbedrijven en bedrijven met een aansluiting. De ACM stelt de codes energie vast en controleert of bedrijven zich eraan houden. (afspraak)

Combiwarmtepomp is technisch vrijwel identiek aan de luchtwarmtepomp, waarbij ook de tapwatervoorziening met een warmtepomp is voorzien waardoor de dimensionerin van de warmtepomp en buffer anders zijn.

Congestie alert – Een congestie alert (of netcongestie-melding) betekent dat het elektriciteitsnet in een regio de maximale capaciteit heeft bereikt

Convenant
Een overeenkomst tussen overheden onderling en particuliere organisaties, waarin afspraken gemaakt worden over (milieu)doelstellingen op langere termijn.

COP – coëfficiënt of performance
De verhouding tussen de hoeveelheid energie die de warmtepomp verbruikt en de hoeveelheid energie die de warmtepomp levert.

cSMA – collectieve slimme meter allocatie

Crisiswet Netcongestie – aangekondigde wetgeving om het stroomnet sneller uit te breiden en slimmer te gebruiken.

CSC – Capaciteitssturingscontract is een overeenkomst waarbij flexibel vermogen ingezet wordt om het elektriciteitsnet te ondersteunen op momenten dat het nodig is. CSC-A – capaciteitssturingscontract op afroep, CSC-T – Capaciteitssturingscontract met vaste tijdsvensters,

CBC-T – Capaciteitsbeperkingscontract met vast tijdvenster.

CSP – Concentrated Solar Power

Curtailment
Tennet is verantwoordelijk voor het in balans houden van het Nederlandse Elektriciteitsnet. Indien er tekorten zijn, dan belonen ze partijen om extra stroom op het net te zetten, of door minder af te nemen. Indien er overschotten zijn, dan belonen ze partijen om minder op het net te zetten, of door meer af te nemen. Een paar keer per dag komt het voor dat het overschot zo groot is, dat Tennet partijen zelfs betaalt om te stoppen met het produceren van stroom. Op die momenten is het dus verstandig om de windmolen even uit te zetten, ook wel ‘curtailment’ genoemd.

cv-installatie – centrale verwarming installatie

DAEB – diensten van algemeen economisch belang
Verkoop van overheidsgrond door gemeenten tegen een prijs onder de marktwaarde kan worden gezien als geoorloofde steun wanneer dit gebeurt ten behoeve van de diensten van algemeen economisch belang (DAEB) die door de corporaties worden uitgevoerd (sociale verhuur). De DAEB is – in lijn met de EC-beschikking en de DAEB-regels uit 2012 – gedefinieerd in artikel 47 van de Woningwet.

DAGO – Dutch Association of Geothermal Operators

DBA – Depot Bijzonder Afval

DEF, Defensie – Ministerie van Defensie

Demand Creation Coalition
Urgent appeal to the new European Commission to boost investments by creating demand.
A broad coalition of industry associations, network organisations, knowledge institutions, NGOs and companies urges the new European Commission to boost investments into the European industrial sector by creating European offtake markets for cleaner industrial products, in order to prevent a looming industrial exodus. On December 12^th 2024, the letter was first presented to Wopke Hoekstra, EU Commissioner for Climate Action.

DNB – De Nederlandsche Bank is centrale bank, toezichthouder en resolutieautoriteit. DNB heeft verschillende taken – in nationaal en Europees verband.

DSA – Dutch Startup Association (organisatie)

DSO – Digitaal Stelsel Omgevingswet

DSO – Duurzaam/ Dienst Stedelijke Ontwikkeling

DSO – Distribution system operator
Regionale netbeheerder: Netbeheerder voor de midden- en laagspanningsaanleg in een bepaald deel van Nederland.

Dynamisch energiecontract
Bij een dynamisch energiecontract veranderen de tarieven voor stroom en gas continu op basis van de daadwerkelijke handelsprijzen op de energiemarkt. Stroomprijs: Verandert elk uur of zelfs elk kwartier. De prijzen voor de volgende dag worden doorgaans een dag van tevoren bekendgemaakt. Gasprijs: Verandert elke dag om 06:00 uur. Kosten: Je betaalt de beursprijs plus een vaste inkoopvergoeding en btw/energiebelasting voor de leverancier.

EB – Energiebelasting

EB – Energiebesparing

EBITDA – Operationeel resultaat voor aftrek van rente, belastingen en afschrijvingen

EBN – Energie Beheer Nederland BV
onderneming die namens de Staat investeert in de opsporing, winning en opslag van gas en olie (organisatie)

ECN – Energieonderzoek Centrum Nederland (organisatie)

Ecotax – Belasting op energieverbruik
Informele verzamelnaam voor milieubelastingen, zoals de officiële energiebelasting op elektriciteit en aardgas in Nederland

ECW – Expertise Centrum Warmte

ECW -Energie Combinatie Wieringermeer
De Energie Combinatie Wieringermeer is de particuliere netbeheerder voor gas, elektra en warmte productie en transport op Agriport A7. (organisatie)

EDG – energiedeelgever of energiegever
De partij die zelfopgewekte, duurzame elektriciteit via het stroomnet beschikbaar stelt aan een ander. Dit is de basis van energiedelen, waarbij de opwekker zijn overtollige stroom rechtstreeks deelt of verkoopt aan een energie-ontvanger, zoals familie, buren, een tweede verblijf, of binnen een grotere energiegemeenschap

EDO – energiedeelontvanger of energieontvanger
Er zijn verschillende termen voor de twee partijen bij energiedelen energie-gever en energieontvanger of energiedeelontvanger en energiedeelgever

EDSN – Energie Data Services Nederland
Een administratieve tussenpersoon voor Energieleveranciers en/of Nutsbedrijven. EDSN draagt zorg voor de administratieve communicatie en dataverkeer bij overstap naar een andere energieleverancier. Tevens is EDSN het uitvoerende orgaan van NEDU (Vereniging Nederlandse EnergieData Uitwisseling)

Eenfaseaansluiting of driefaseaansluiting – Woningen in Nederland zijn aangesloten op een eenfaseaansluiting: 1x25A-, 1x35A- of driefaseaansluiting: 3x25A. Deze kunnen een vermogen aan van respectievelijk 5,8 kW, 8,1 kW en 17,3 kW. Er is geen landelijke data over hoeveel woningen zo’n aansluiting hebben, maar het aantal eenfaseaansluitingen wordt geschat op 5 miljoen (2026).

EGEC – Europese geothermiekoepel (organisatie)

EHS – Extra Hoogspanning
nominale spanning 150 kV en ≤ 380 kV.

EI – Energie-index
De Energie-Index wordt bijvoorbeeld berekend bij verbouwing van een woning. De adviseur kan de Energie-Index van een woning berekenen met rekenmethode NEN 7120, inclusief het Nader Voorschrift

EIB – Economisch Instituut voor de Bouw
Het EIB geeft economisch inzicht en analyseert ontwikkelingen in de bouw en gebouwde omgeving. (organisatie)

EIPPCB – Europese IPPC Bureau in Sevilla

Energieagenda – De Energieagenda geeft aan hoe Nederland in 2050 nog nauwelijks broeikasgassen (CO₂) uitstoot. Het kabinet publiceerde de Energieagenda in december 2016. Daarna is de Rijksoverheid aan de slag gegaan met de uitwerking van de agenda. Het doel is om in 2050 80-95% minder CO₂ uit te stoten. De Rijksoverheid brengt nu in kaart wat nodig en mogelijk is om dit doel te halen. Dit doet het Rijk in overleg met maatschappelijke organisaties, bedrijven en overheden.(afspraak)

Energiehuis
Dit wordt het herkenbare en centrale punt waar bewoners en bedrijven terecht kunnen voor begrijpelijke en betrouwbare informatie, praktische ondersteuning en ontzorging. (Ministerie van BZK, 2026)

Energy Innovation NL (voorheen Topsector Energie) is de drijvende kracht achter innovaties die nodig zijn voor de verschuiving naar een betaalbaar, betrouwbaar, veilig en duurzaam energiesysteem. Wij helpen bedrijven, kennisinstellingen, overheden en maatschappelijke organisaties samen te werken aan het energiesysteem van de toekomst.

Element NL – Nederlandse Olie en Gas Exploratie en Productie Associatie (NOGEPA – oude naam) (organisatie)

EMD – European Marketing Distribution
Een internationale inkoop- en samenwerkingsorganisatie voor supermarktketens. De organisatie werd opgericht in 1989 en is gevestigd in Zwitserland.

EMS – Energie managementsysteem, of ook wel een HEMS – Home Energy Management Systeem genoemd.
Systeem om energiegebruik en -opwek van apparaten in huis op elkaar af te stemmen via online verbindingen.

Energieakkoord – Energieakkoord voor duurzame groei Nederland heeft op 6 september 2013 een belangrijke stap gezet op weg naar een schone toekomst. Ruim veertig organisaties, waaronder de overheid, werkgevers, vakbeweging, natuur- en milieuorganisaties, maatschappelijke organisaties en financiële instellingen, hebben zich aan het Energieakkoord voor duurzame groei verbonden. Het Energieakkoord is in 2019 opgevolgd door het Klimaatakkoord (afspraak)

EPBD – Energy Performance of Buildings Directive
De EPBD wordt in de Nederlandse wetgeving geïmplementeerd middels het Besluit en de Regeling Energie Prestaties Gebouwen (BEG en REG) deze zijn per 29 november 2013 van kracht. (afspraak)

EPC – Energie Prestatie Coëfficiënt
Het Bouwbesluit stelt eisen aan energiezuinigheid van nieuwe woningen en utiliteitsgebouwen. De maat voor energiezuinigheid heet Energie Prestatie Coëfficiënt.

EpE – Enterprises pour l’Environnement,
een organisatie die een protocol voor CO₂ berekeningen heeft opgesteld

ESO – energy sharing organiser
Een energieontvanger en energiegever kunnen via de energy sharing organiser betalen voor de elektriciteit die is gedeeld.

ESR – Effort Sharing Regulation
Die Europese wet legt vast hoeveel de lidstaten de uitstoot van broeikasgassen moeten terugdringen voor alle sectoren die niet onder het systeem van emissiehandel vallen (afspraak)

ETFs – Exchange Traded Funds

ETS – Emissions Trading Scheme
CO₂-rechten (ook wel emissierechten of ETS-rechten) zijn onderdeel van het ETS-systeem, de hoeksteen van de Europese verduurzaming. Dat systeem ging in 2005 van start. Sindsdien stelt Brussel aan meer dan 12.000 industriële bedrijven, zoals energiecentrales, staalsmelters, chemie- en cementfabrieken, een limiet voor de totale CO₂ die de bedrijven uit mogen stoten. Die limiet wordt ook wel het ‘emissieplafond’ genoemd. De Europese Commissie geeft vervolgens aan alle bedrijven die onder het systeem vallen “rechten” uit tot aan het plafond.
Sinds 2013 moet een deel van de Europese bedrijven deze rechten kopen op een veiling, een ander deel, bestaande bedrijven die in hun internationale concurrentie last hebben van de kosten van een veiling, krijgt de rechten wel nog gratis. Maar voor iedereen geldt: het plafond daalt. De maximale uitstoot van CO₂ in Europa wordt ieder jaar naar beneden bijgesteld – zo worden de rechten schaarser en duurder.

ETS-2 emissierechten – Vanaf medio 2026 moeten bedrijven met een EU ETS-2 verplichting een EU ETS-2 rekening in het EU ETS-register aanvragen. Het EU ETS-register – het Europese register voor de handel in broeikasgasemissierechten – is een online systeem voor het inleveren en verhandelen van EU ETS-2 emissierechten. De Nederlandse Emissieautoriteit beheert het Nederlandse deel van het EU ETS-register.

EZK – Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (KGG – Ministerie van Klimaat en Groene Groei 2024-2026) Opgericht op 2 juli 2024, bij het aantreden van het kabinet-Schoof. Bij het aantreden van kabinet-Jetten op 23 februari 2026 werd het ministerie formeel opgeheven en weer samengevoegd met het Ministerie van Economische Zaken tot het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

EV – Electric vehicle
Een brede term die eigenlijk alle elektrische auto’s aanduidt. Je komt de afkortingen ook vaak tegen in typenamen van elektrische en hybride auto’s. (zie ook BEV, PHEV, FCEV en FEV)

FET – Formule E-team
Het Formule E-Team is een publiek-private samenwerking tussen het bedrijfsleven, kennisinstellingen en de overheid. Het Formule E-Team zorgt ervoor dat elektrisch rijden in Nederland verder ontwikkelt en aansluit bij ontwikkelingen in het buitenland en bij kansen voor groene groei. De afspraken zijn in een Green Deal vastgelegd. (overlegorgaan)

FEV – full electric vehicle
Een auto zonder andere vorm van aandrijving. Alleen een elektromotor zorgt voor de aandrijving.

FCEV  – Fuel Cell Electric Vehicle

In deze auto zit een brandstofcel, die waterstof omzet in elektriciteit. Die elektriciteit wordt weer gebruikt om de auto aan te drijven.

FGU-gebied – het elektriciteitsnetwerk in de regio Flevopolder, Gelderland en Utrecht

FIEN26– rapport – Financiële Impact van Energiebeleid voor Netbeheerders 2026

FME CWM – (roepnaam: FME) Werkgeversorganisatie voor de technologische industrie in Nederland (organisatie)
Ooit waren het twee aparte clubs, FME en CWM. Met de fusie, rond 1997, verloren de afkortingen definitief hun betekenis. FME stond voor de Federatie voor de Metaal- en Elektrotechnische industrie. CWM stond voor Contactgroep Werkgevers in de Metaalnijverheid.

FNV – Federatie Nederlandse Vakbeweging
De FNV is de grootste vakbond van Nederland (organisatie)

GGF – Gebouw gebonden Financiering

GO – Gebouwde omgeving

GOPACS – Grid Operators Platform for Congestion
Platform waarmee de netbeheerders samen met de marktpartijen en grootverbruikers proberen congestie in het elektriciteitsnet te verminderen.

GOVI – gemeentelijke omgevingsvisie
De nationale omgevingsvisie (NOVI) is volop in ontwikkeling. Een deel van de provincies heeft een provinciale omgevingsvisie (POVI) opgesteld. En gemeenten maken een gemeentelijke omgevingsvisie (GOVI).

GPR – gemeentelijke praktijkrichtlijn

Green Deal
Afspraken tussen de Rijksoverheid en andere partijen. Die andere partijen zijn bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere overheden. De Green Deal helpt om duurzame plannen uit te voeren. Bijvoorbeeld voor energie, klimaat, water, grondstoffen, biodiversiteit, mobiliteit, biobased economy, bouw en voedsel.

Green Energy Day
Green Energy Day is de dag waarop alle duurzame energie die in Nederland in dat jaar wordt geproduceerd ‘op’ is, als je alles achter elkaar zou gebruiken.

GRI – Global Reporting Initiative, een internationale organisatie die richtlijnen voor duurzaamheidsverslaggeving opstelt

Grid-friendly – apparaten en systemen ondersteunen de betrouwbaarheid en stabiliteit van het elektriciteitsnet.

GV – Grootverbruiker

GvO’s – Garanties van Oorsprong
Een veel gebruikt begrip waarmee hetzelfde wordt bedoeld is ‘groencertificaat’. Bij de productie van hernieuwbare elektriciteit wordt voor elk megawattuur (MWh) een GvO aangemaakt. (Duits: Herkunftsnachweise Engels: Guarantees of Origin (GO) België: groenestroomcertificaten)

HRC – Hoogrendement Centrale

HS – Hoogspanning nominale spanning ≥ 35 kV en ≤ 150 kV

HVC – Huisvuil Centrale
Energieleverancier (organisatie)

IAA – Industrial Accelerator Act
De Europese Commissie presenteerde het wetsvoorstel voor de Industrial Accelerator Act op 4 maart 2026. De IAA is onderdeel van een bredere strategie om de Europese industrie sterker te maken en tegelijk klimaatdoelen te halen. De Europese Unie wil de productie van schone industriële technologie versnellen. Ook wil de EU minder afhankelijk worden van andere landen.

IbK – Instituut voor Bouwkwaliteit (organisatie)

IBO – Interdepartementaal Beleidsonderzoek

IenW – Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (voorheen IenM)

IMVO – Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (afspraak)

INEK – Het Integraal Nationaal Energie- en Klimaatplan is het officiële overzicht waarin Nederland aan de Europese Unie rapporteert over het nationale klimaat- en energiebeleid.

IPO – Interprovinciaal Overleg
Het IPO biedt tevens een platform aan de provincies voor het stimuleren van innovatie en de uitwisseling van kennis. Op deze wijze kunnen provincies ‘best practices’ uitwisselen en vernieuwingen in het provinciaal beleid entameren. Doel daarbij is een bijdrage leveren aan de kwaliteit, effectiviteit en efficiency van het openbaar bestuur.

IPPC-installaties – Integrated Pollution Prevention and Control (=GPBV) Geïntegreerde Preventie en Bestrijding van Verontreiniging (GPBV) of Integrated Pollution Prevention and Control (IPPC) – Richtlijn. IPPC-installaties zijn de grotere industriële bedrijven die vallen onder de Richtlijn industriële emissies (2010/75/EU).

ISDE – Investeringssubsidie duurzame energie
Met de Investeringssubsidie duurzame energie (ISDE) kunt u een tegemoetkoming krijgen voor de aanschaf van zonneboilers, warmtepompen, biomassaketels en pelletkachels. De regeling is voor zowel particulieren als zakelijke gebruikers.

iSMA – individuele slimme meter allocatie

ISO 14001 – Internationale norm voor milieumanagement

ISO 26000 – Internationale richtlijn voor maatschappelijke verantwoordelijkheid van organisaties

ISO 9001 – Internationale norm voor kwaliteitsmanagement

KEV – Klimaat en Energieverkenning
Het PBL doet onderzoek naar de mogelijke effecten van energiebeleid, nu en in de toekomst, verkent nieuwe beleidsopties en rapporteert jaarlijks in de Klimaat- en Energieverkenning (voorheen Nationale Energieverkenning) over de stand van zaken in het klimaat- en energiebeleid.

Klimaatakkoord van Parijs (2015)

Klimaatakkoord
Op 28 juni 2019 heeft het kabinet het Klimaatakkoord gepresenteerd. Het Klimaatakkoord is een onderdeel van het Nederlandse klimaatbeleid. Het is een overeenkomst tussen veel organisaties en bedrijven in Nederland om de opwarming van de aarde  tegen te gaan. Het doel is om de CO2-uitstoot in 2030 met 49% verminderen.

Klimaatplan
Het Klimaatakkoord zal (een groot deel van) de invulling van het Klimaatplan vormen, waarvoor het eerste voorstel in 2019 verscheen.

Klimaatwet
De Klimaatwet is het wettelijke kader voor het Klimaatakkoord

KLP – kennis- en leerprogramma

KV – kleinverbruiker

LDES – Long Duration Energy Storage, langdurige energieopslag

LNV – Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

LOE – landelijke ondersteuning bij energietransitie

LS – Laagspanning nominale spanning ≤ 1 kV

LTIF – Lost Time Injury Frequency = (aantal incidenten met letsel en verzuim * 1.000.000 ) / aantal arbeidsuren1.000.000 ) / aantal arbeidsuren

LTO – Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland
Het samenwerkingsverband van LTO Noord, ZLTO en LLTB vertegenwoordigt agrarische ondernemers.

MaaS – Mobility as a service

MKB – Midden- en kleinbedrijf

Mki – middelgrote en kleine industrie

MKN – milieukwaliteitsnormen

MLOEA – meerdere energieleveranciers op één aansluiting
Het is een regeling in de Nederlandse elektriciteitsmarkt waarmee je op één fysieke elektriciteitsaansluiting meerdere energieleveranciers kunt hebben.
Normaal gesproken is aan één aansluiting één leverancier gekoppeld. Met MLOEA krijgt de aansluiting meerdere allocatiepunten, die afzonderlijk kunnen worden bemeten en waarvoor afzonderlijke contracten kunnen worden afgesloten.

MPG – Milieuprestatie gebouwen

MS – Middenspanning.  Nominale spanning > 1 kV en < 35 kV

MSG Strategies – De namen van de drie oprichters
MSG wil bijdragen aan een betere toekomst met innovatieve proposities. MSG is een think & do tank. Houd zich bezig met transities rondom energie, grondstoffen en biomassa. (organisatie)

MS-net – Middenspanningsnet
De kabels met een spanning van 10.000 (en in sommige gevallen 20.000) Volt waarop de distributiestations zijn aangesloten.

MVO – Maatschappelijk verantwoord ondernemen
Maatschappelijk verantwoord ondernemen betekent dat bedrijven verantwoordelijkheid (willen) dragen voor maatschappelijke problemen zoals luchtvervuiling, klimaatverandering, arbeidsomstandigheden of vergrijzing. (afspraak)

NAL – Nationale Agenda Laadinfrastructuur

NIP – Nationaal Isolatieprogramma

NCB – Noordbrabantse Christelijke Boerenbond
Tegenwoordig is NCB Participaties de investeringsmaatschappij die is gelieerd aan ZLTO (organisatie)

NCG – Nationaal Coördinator Groningen

NCP – Nationaal Contactpunt
Alle landen die de OESO-richtlijnen onderschrijven, beschikken over een Nationaal Contactpunt. (organisatie)

NEA – Nationale Energie Atlas (informatiepunt)

NEC – Nederlands Elektrotechnisch Comité
Normalisatie op de gebieden van Elektrotechniek en ICT richt zich met name op veiligheid, gezondheid, kwaliteit en bevordering van het internationale goederen- en dienstenverkeer. NEN en NEC vormen samen NEN (organisatie)

NEDU – Nederlandse Energie Data Uitwisseling De energiemarkt is volop in beweging. Ontwikkelingen als verduurzaming en veranderende wet- en regelgeving vragen om een voortdurende ontwikkeling van het marktmodel, zodat alle betrokken partijen in de markt hun werk optimaal kunnen doen. De Vereniging Nederlandse EnergieDataUitwisseling is er om de markt te helpen deze gewenste ontwikkeling gestalte te geven op basis van zelfregulering. (organisatie)

NEN – normalisatie en normen (afspraak)

NetbeheerNL
De brancheorganisatie van alle energienetbeheerders (organisatie)

Netcode Elektriciteit

Netcongestie – een overbelasting van het elektriciteitsnet omdat er op bepaalde plekken meer stroom wordt gevraagd of aangeboden dan de kabels en transformatoren kunnen verwerken.

NEV – Nationale Energieverkenning, De NEV is vervangen door de Klimaat- en Energieverkenning (KEV)

NEW – Nationaal Expertisecentrum Warmte

NLE – NLE (voorheen: Nederlandse Energie Maatschappij)
NLE is de grootste onafhankelijke energieleverancier van Nederland en sinds 2016 de meest enthousiaste uitdager in de Nederlandse telecommarkt. (organisatie)

NL Flex – samenwerking tussen regionale netbeheerders (zoals Liander, Enexis en Stedin) en marktpartijen in de energiesector om netcongestie op het laagspanningsnet tegen te gaan door energieverbruik slim te spreiden

NMDA – Niet meer dan Anders
Het Niet Meer Dan Anders principe betreft het uitgangspunt dat voor de warmtelevering, met bijvoorbeeld stadsverwarming of warmtepompen, een tarief wordt gevraagd voor de warmte, zodanig dat het gemiddeld niet meer kost dan een vergelijkbare situatie met een aardgasgestookte HR ketel. Dit is zo vastgelegd in de Warmtewet van 2014.

NOVI – Nationale Omgevingsvisie
De NOVI is de visie van het Rijk op de fysieke leefomgeving (afspraak)

NPLG – Natuuropgave Nationaal Programma Landelijk Gebied

NPR – Nederlandse Praktijk richtlijn (afspraak)

NPRES – Nationaal Programma RES
Ondersteunt de regio’s bij het maken van de regionale energiestrategie

NPLW – Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie

NVCE – Nederlandse Vereniging Circulaire Energie

NVDE – Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (organisatie)

NVKL – Nederlandse Vereniging van ondernemingen op het gebied van de Koudetechniek en Luchtbehandeling (organisatie)

OB – Omgevingsbesluit

ODE – Opslag Duurzame Energie
Sinds 1 januari 2013 is er een extra belasting op energieverbruik bijgekomen. Toen is de Wet Opslag Duurzame Energie van kracht geworden. Het doel van deze nieuwe belasting is om de subsidieregeling Stimulering Duurzame Energieproductie SDE+ regeling te financieren.

OESO richtlijnen – Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling
De OESO-richtlijnen bieden handvatten voor bedrijven om met kwesties om te gaan zoals ketenverantwoordelijkheid, mensenrechten, kinderarbeid, milieu en corruptie. Hiermee vormen de OESO-richtlijnen het uitgangspunt voor het Nederlandse internationaal MVO-beleid. Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) De intergouvernementele organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), of Organisation for Economic Cooperation and Development (OECD), werd in 1961 opgericht als uitvloeisel van het Marshall Plan. (afspraak)

Onbalans
Leveranciers schatten het stroomverbruik van klanten zo goed mogelijk in (per kwartier/uur). Op basis van die voorspelling kopen ze iedere dag voor ieder uur energie in op de EPEX(APX) handelsbeurs. Iedere afwijking tussen onze voorspelling (inkoopvolume) en het werkelijke verbruik per kwartier per netbeheerdersgebied wordt door TenneT – die voor de balans in het hoogspanningsnetwerk verantwoordelijk is – aan de leverancier aangerekend tegen onbalans-prijzen. Deze onbalansprijzen zijn zeer variabel en gemiddeld veel hoger dan de EPEX(APX)-prijzen.

OHE – Overig Hernieuwbare Energie (overlegorgaan)

OIM – Overlegorgaan Infrastructuur en Milieu (overlegorgaan)

ORC – ORC-centrale, Organic Rankine Cycle.
Elektriciteitscentrale die op basis van een speciale, dure vloeistof warmte met een relatief lage temperatuur (180° Celsius bij Mirom) kan omzetten naar elektriciteit.

OTE – Overleg Tafel Energie
De Overlegtafel is een plek waar informatie kan worden uitgewisseld, experimenten kunnen worden besproken, trends en ontwikkelingen worden verkend en de consequenties en dilemma’s die daaruit voortvloeien kunnen worden besproken en geanalyseerd. De deelnemers aan de Overlegtafel zijn 30 organisatie waaronder Energie Nederland, De Koepel, Gasunie, VEMW, Netbeheer Nederland, E-Decentraal, Ministerie EZ en Natuur en Milieu. (overlegorgaan)

OVP – onbalansverrekenperiode
Een onbalansverrekenperiode is de tijdseenheid waarover in het elektriciteitssysteem wordt bepaald hoeveel onbalans een marktpartij heeft veroorzaakt en welk bedrag daarvoor moet worden afgerekend. De onbalansverrekenperiode bepaalt over welk tijdvak dat verschil wordt berekend. In Nederland en de Europese elektriciteitsmarkt is dat 15 minuten.

PAW – interbestuurlijke programma aardgasvrije wijken

PBL – Planbureau voor de Leefomgeving (organisatie)

PEH – Programma Energiehoofdstructuur

PHEV – Plug-in Hybrid Electric Vehicle
Dit is een elektrische auto waarvan je de accu kunt opladen aan een stopcontact of laadpaal. Deze rijden beperkt elektrisch (maar zijn wel bruikbaar), bijvoorbeeld 50 tot 70 kilometer op één keer laden. Voor langere afstanden schakelen ze over op een verbrandingsmotor. Als je afremt, dan wordt de accu opgeladen, net als bij een ‘volledige’ elektrische auto.

POVI – provinciale omgevingsvisie

PMIEK – Provinciale Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat

PVGO – Programma Versnelling Verduurzaming Gebouwde Omgeving

REX – Realtime Energy Exchange

RECS International – De marktpartijen die het Garanties van Oorsprong systeem gebruiken worden vertegenwoordigd door RECS International. (organisatie)

Redispatch – is het proces waarmee netbeheerders flexibel vermogen inzetten om een congestiesituatie die vandaag wordt verwacht (intraday) op te lossen.

RES – Regionale Energiestrategie
In de deal regionale energiestrategieën werken pilotregio’s aan een langetermijnstrategie, met een stappenplan voor de kortere termijn, om uiterlijk in 2050 energieneutraal te zijn. De strategie wordt opgesteld met en door ondernemers, bewoners, overheden en kennisorganisaties in de regio.

RI&E – Risico Inventarisatie en – Evaluatie (afspraak)

RIE – Richtlijn Industriële Emissies (2010/75/EU) is sinds 1 januari 2013 verwerkt in de Nederlandse wet- en regelgeving

RIVM – Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
zet zich in voor een gezonde bevolking in een gezonde leefomgeving (organisatie)

Rli – Raad voor de leefomgeving en infrastructuur

RSC – Regionaal Sorteer Centrum

RCR – Rijkscoördinatieregeling

RVO – Rijksdienst Voor Ondernemers (organisatie)

RWS Leefomgeving
Rijkswaterstaat Leefomgeving, ondergebracht bij de dienst Water, Verkeer en Leefomgeving. Sinds 1 januari 2013 voert Rijkswaterstaat diverse kennis- en uitvoeringstaken uit op het gebied van milieu en leefomgeving. Rijkswaterstaat is sindsdien dé uitvoeringsorganisatie van beleid en regelgeving van het ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM). (organisatie)

SDE+ – Stimulering Duurzame Energie
Bedrijven en (non-profit) instellingen die hernieuwbare energie (gaan) produceren, kunnen gebruik maken van de subsidieregeling SDE+ (afspraak)

SCE – Subsidieregeling coöperatieve energieopwekking
Deze regeling is bedoeld voor energiecoöperaties en verenigingen van eigenaren (vve) die samen duurzame elektriciteit willen opwekken. Bijvoorbeeld zonne-energie, windenergie of waterkracht. De SCE vervangt de fiscale regeling verlaagd tarief (beter bekend als de postcoderoosregeling (PCR)).

SCOP – Seasonal Coefficient Of Performance
Dit is het gemiddelde rendement van de warmtepomp gerekend over het hele (stook)seizoen. Om de SCOP te bepalen worden de warmtepompen in een laboratorium getest op verschillende brontemperaturen (van bijvoorbeeld de buitenlucht) en standaard op twee afgiftetemperaturen: 35 en 55 graden.

SDG’s – Sustainable Development Goals of Duurzame Ontwikkelingsdoelen moeten een eind maken aan armoede, ongelijkheid en klimaatverandering in 2030. (afspraak)

Sewgs’-technologie – (Sorption Enhanced Water Gas Shift)
Technologie waarbij het afvangen van CO₂ gepaard gaat met de productie van waterstof.

SHE – steunregimes hernieuwbare energie
Werkgroep binnen de NVDE over met name de SDE (overlegorgaan)

SKAO – Stichting Klimaatvriendelijk Aanbesteden en Ondernemen.
De Stichting Klimaatvriendelijk Aanbesteden & Ondernemen (SKAO) is verantwoordelijk voor het gebruik, de doorontwikkeling en het beheer van het certificeringschema CO₂-Prestatieladder. Daarnaast zorgt zij voor verbreding van het gebruik van de CO₂-Prestatieladder bij bedrijven, opdrachtgevers en in sectoren.

SodM – Staatstoezicht op de Mijnen, de toezichthouder op de ondergrond

SPUK SEB – Regeling stimulering Schoon en Emissieloos Bouwen voor medeoverheden

SP IPE – Samenwerkingsprogramma Integraal Programmeren van het Energiesysteem

SRD – Strategisch Relevante delen

STEG – Een stoom- en gasturbine is een elektriciteitscentrale waarbij de tweede turbine (een stoomturbine) wordt aangedreven door de restwarmte van de eerste turbine (een gasturbine).

STRONG – Structuurvisie Ondergrond

Teruglevertarief
Het teruglevertarief (ook wel terugleververgoeding genoemd) is de vergoeding die je van je energieleverancier ontvangt voor stroom die je zonnepanelen opwekken en terugleveren aan het elektriciteitsnet.

TDTR – tijdsduurgebonden transportrecht, dit is een contractvorm van netbeheerder TenneT voor bedrijven op het hoogspanningsnet.

TNE – Tijdelijk Noodfonds Energie

Het Tijdelijk Noodfonds Energie is een tijdelijke regeling om huishoudens met een laag inkomen en een relatief hoge energierekening financieel te ondersteunen. Het fonds was een samenwerking tussen de Rijksoverheid, energieleveranciers en andere organisaties en is in meerdere jaren opengesteld.

ToU-nettarieven – Time-of-Use (tijdsafhankelijke nettarieven)
Vanaf 2029 voeren de Nederlandse netbeheerders tijdsafhankelijke nettarieven in voor kleinverbruikers zoals huishoudens. Je betaalt dan niet meer alleen een vast bedrag per jaar, maar een variabel tarief per verbruikte kilowattuur (kWh) op basis van de drukte op het elektriciteitsnet.

Transitiepaden – Een transitiepad formuleert een stapsgewijze aanpak om de doelstelling te realiseren. Waarop moeten we focussen? Wat doen we nu, wat kan later? (afspraak)

TSO – Transmission System Operator, Landelijke netbeheerder (organisatie)

TTF – Title Transfer Facility
Een virtuele marktplaats waar de Gasunie aan marktpartijen de mogelijkheid biedt om gas dat al in het ons systeem aanwezig is (‘entry-paid gas’) over te dragen aan een andere partij.

TVW – Transitie Visie Warmte

UDG – Ultra-diepe geothermie

UO – Uitvoeringsoverleg

UPS-systeem – Uninterruptible Power Supply
Een UPS is een voeding die ononderbroken spanning levert aan achterliggende apparatuur.

UvW – Unie van Waterschappen
De Unie van Waterschappen is de vereniging van de Nederlandse waterschappen. Waterschappen zijn verantwoordelijk voor het beheer van waterkeringen, het regionale waterbeheer en het zuiveren van afvalwater. De Unie van Waterschappen vertegenwoordigt de waterschappen in het nationale en internationale speelveld, behartigt de belangen van de waterschappen en stimuleert kennisuitwisseling en samenwerking. (organisatie)

V2G – Vehicle-to-Grid
Vehicle-to-grid betekent dat je auto stroom kan leveren aan de woning of het net.

V2H – Vehicle-to-Home

VEK – Vergoeding Externe Kosten
Een soort BTW op CO₂-uitstoot.

VEMW – Vereniging voor Energie, Milieu en Water
VEMW is er voor kleine, middelgrote en grote bedrijven en organisaties die warmte, elektriciteit, gas en water gebruiken. VEMW komt op voor de belangen van deze bedrijven en instellingen op het gebied van energie en water in Nederland en in de Europese Unie, en biedt hen ondersteuning, informatie en advies. (organisatie)

VKO – verbruiks- en kostenoverzicht (afspraak)

VNCI – Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie (organisatie)

VNG – Vereniging Nederlandse Gemeente (organisatie)

VNO-NCW – Verbond van Nederlandse Ondernemingen (VNO) en het Nederlands Christelijk Werkgeversverbond (NCW) fusie in 1996. Alleen de afkorting wordt gebruikt.
Ondernemingsorganisatie VNO-NCW maakt zich hard voor een excellent ondernemings- en vestigingsklimaat. Dat doen we zowel op nationaal als internationaal niveau. (organisatie)

Voorjaarsnota
In de Voorjaarsnota staat een meerjarig beeld van zowel de uitgaven als de hoofdlijnen van de inkomsten. De Voorjaarsnota bevat ook de Startnota: de vertaling van de financiële afspraken uit het coalitieakkoord.

VOS – Vluchtige Organische Stoffen

Warmteprogramma
In een warmteprogramma beschrijft een gemeente de aanpak van het isoleren en aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving. Hierin staat welke wijken, buurten en dorpskernen in de komende 10 jaar van het aardgas gaan en hoe dat gebeurt. Met ingang van de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) wijzigt de Omgevingswet en verandert de naam transitievisie warmte in warmteprogramma. De beoogde inwerkingtreding van de Wgiw is 1 januari 2027. Uiterlijk 31 december 2027 moet je als gemeente je warmteprogramma klaar hebben.

Warmtestaffel
Het aanpassen van de ondersteuning voor ketels op vaste of vloeibare biomassa > 5 MW th. Deze ondersteuning vindt gestaffeld plaats, waarbij de hoogte van de ondersteuning afhangt van het vooraf door de subsidieaanvrager aangegeven vollasturen. De vorm van ondersteuning met een vollasturen afhankelijk gestaffeld basisbedrag voor hernieuwbare warmte, wordt in aangeduid als warmtestaffel.

WBSO – Wet Bevordering Speur en Ontwikkelingswerk
Een loonkostensubsidie, in de vorm van vermindering van de loonheffing voor u en uw medewerkers die het R&D-werk verrichten. (afspraak)

WcW – Wet collectieve warmte. De Eerste Kamer nam op 9 december 2025 de Wet collectieve warmte aan.

Weq – Woningequivalenten

WGiW – Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie
De beoogde inwerkingtreding van de Wgiw is 1 januari 2027. Uiterlijk 31 december 2027 moet je als gemeente je warmteprogramma klaar hebben.

WION – Wet Informatie-uitwisseling Ondergrondse Netten
Ook wel Grondroerdersregeling genoemd. Wet met als doel het optreden van graafschade te voorkomen en de veiligheid van de graver en de directe omgeving te bevorderen. Uitvoering van deze wettelijke taak ligt bij het Kadaster. Voorheen was het Kabels en Leidingen InformatieCentrum (KLIC) hiervoor verantwoordelijk. (afspraak)

WM – Wet Milieubeheer

WPW– Westpoort Warmte, Joint Venture tussen AEB en Nuon ten behoeve van warmtelevering

Wro – Wet ruimtelijke ordening